Choroby roślin uprawnych

Phomopsis strains - wikimediaNie każdy zdaje sobie z tego sprawę lecz rośliny, podobnie jak zwierzęta i ludzie, mogą chorować. Choroby roślin dzielimy na choroby infekcyjne, sprawcami których są przede wszystkim grzyby, wirusy i bakterie, oraz na choroby nieinfekcyjne, powodowane przez różnego rodzaju abiotyczne (nieożywione) czynniki np. niedobory składników pokarmowych, niewłaściwie zastosowane środki chemiczne oraz inne niesprzyjające czynniki środowiska. Rezultatem chorób roślin uprawnych mogą być straty ilości plonu oraz jego jakości. Naukę zajmującą się chorobami roślin nazywamy fitopatologią. Fitopatologia wraz z herbologią oraz entomologią stosowaną tworzą dziedzinę wiedzy określaną jako ochrona roślin.

Choroby roślin mogą niekiedy przyczyniać się do katastrofalnych strat plonu. Wielki głód w Irlandii (lata 1845–1849) spowodowany był porażeniem plantacji ziemniaka przez grzyba Phytophthora infestans, sprawcę zarazy ziemniaka. W rezultacie  nastąpiła śmierć co najmniej 1 miliona i emigracja dalszych 2 milionów mieszkańców Irlandii. W Ameryce Południowej w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku zgorzel liści kukurydzy przyczyniła się do strat plonu przekraczających miliard dolarów w ciągu jednego roku.

 ustilago maydis - wikimediaChoroby grzybowe

Do najważniejszych chorób infekcyjnych roślin zaliczamy choroby grzybowe. Grzyby mogą porażać każdy organ roślinny, również zebrane plony oraz drewno podczas transportu i składowania. Niektóre grzyby mogą wnikać do zdrowych nieuszkodzonych roślin, inne mogą infekować tylko w sytuacji gdy roślina została wcześniej uszkodzona. Główną drogą rozprzestrzeniania się chorób grzybowych są zarodniki, część grzybów wytwarza również struktury przetrwalnikowe.

Najważniejsze choroby grzybowe wybranych roślin uprawnych (w nawiasie podano patogeny je powodujące):

Pszenica ozima: łamliwość źdźbła zbóż i traw (Oculimacula spp.), fuzaryjna zgorzel podstawy źdźbła i korzeni zbóż (Fusarium spp.), mączniak prawdziwy zbóż i traw (Blumeria graminis), septorioza paskowana liści pszenicy (Mycosphaerella graminicola).

Pszenica jara: mączniak prawdziwy zbóż i traw (Blumeria graminis).

Rzepak ozimy: cylindrosporioza (Cylindrosporium concentricum), czerń krzyżowych (Alternaria spp.), sucha zgnilizna kapustnych (Phoma lingam), szara pleśń (Botrytis cinerea), zgorzel siewek (powodowana przez różne grzyby: Pythium spp., Rhizoctonia solani, Fusarium spp.)

Rzepak jary: wymienione powyżej choroby rzepaku ozimego występują także w rzepaku jarym, jednak potencjalnie największe zagrożenie stwarza czerń krzyżowych.

Kukurydza: głownia guzowata kukurydzy (Ustilago maydis)

Choroby bakteryjne

Mniej powszechne są choroby powodowane przez bakterie. Jednakże są to choroby bardzo groźne i trudne do wykrycia. Bakterie nie mogą atakować zdrowych, nieuszkodzonych roślin, wnikają wyłącznie do uszkodzonych tkanek (np. mogą być to uszkodzenia mechaniczne lub wywołane żerowaniem szkodników).

Przykładowe choroby bakteryjne roślin: zaraza ogniowa, rak bakteryjny drzew owocowych, bakterioza pierścieniowa ziemniaka.

Choroby wirusowe  

Wirusy podobnie jak bakterie nie mają możliwości aktywnego zakażania roślin, przenoszone są wyłącznie w sposób bierny, często przez szkodniki lub wraz z materiałem siewnym. Szacuje się, że ok. 30% wirusów roślinnych przenoszonych jest wraz z nasionami.

Częstymi objawami infekcji wirusowych są karłowacenia oraz mozaiki (chlorotyczne plamy na liściach). Wirusowe choroby nie doprowadzają do śmierci roślin, powodują ich osłabienie.

Jak ochraniać rośliny uprawne przed chorobami

Zwalczanie chorób roślin uprawnych polega nie tyle na leczeniu porażonych roślin lecz na profilaktyce oraz ograniczenia ich występowania.
Metoda agrotechniczna – polega na stosowaniu zdrowego materiału siewnego, przestrzeganiu terminu i gęstości siewu, stosowanie płodozmianu, właściwe zagospodarowanie resztek pożniwnych, prawidłowej uprawie, nawożenie oraz wszelkich innych działaniach mające za zadanie zapewnić optymalne warunki do wzrostu i rozwoju roślin.

Metoda hodowlana – polega na wykorzystywaniu odmian odpornych lub tolerancyjnych na zagrażające plantacji choroby.

Metoda chemiczna – w tej metodzie stosuje się środki chemiczne w postaci oprysków plantacji lub stosowania zapraw nasiennych.

Źródła:
Gwiazdowski R. Choroby i ochrona rzepaku ozimego. ihar.edu.pl

Pruszyński S., Podgórska B. 1994. Poradnik Ochrony Roślin – Zasady Bezpiecznego i Skutecznego Stosowania Metod i Środków Ochrony Roślin. Praca zbiorowa pod red. S. Pruszyńskiego i B. Podgórskiej. Inst. Ochr. Roślin, Poznań, 164 ss.

Korbas M., Mrówczyński M. 2011. Metodyka integrowanej ochrony pszenicy ozimej i jarej. Praca zbiorowa pod red. M. Korbasa i M. Mrówczyńskiego. PIORiN, Warszawa, 90 ss.

Mrówczyński M., Pruszyński S. 2008. Integrowana Produkcja Rzepaku Ozimego i Jarego. Praca zbiorowa pod red. M. Mrówczyńskiego i S. Pruszyńskiego. Inst. Ochr. Roślin, Poznań, 106 ss.

Ten wpis został opublikowany w kategorii Bez kategorii. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.